Bất kể bạn đang là học sinh cắp sách đến trường, sinh viên, hay người mới đi làm đang ngày đêm “vật lộn” với deadline, có một thứ chắc chắn đang kết nối chúng ta lại với nhau mỗi ngày: Meme. Từ một vài bức hình vẽ tay nguệch ngoạc cho đến những đoạn video capcut giật giật ngắn ngủn trên điện thoại, meme đã ngấm sâu vào máu và trở thành một phần không thể thiếu trong văn hóa Internet toàn cầu. Nó giống như một loại gia vị tinh thần, giúp những câu chuyện nhạt nhẽo nhất cũng có thể biến thành một tràng cười nghiêng ngả.
Để gọi tên một cách chuẩn chỉnh nhất, meme chính là một “hình ảnh” lan truyền ý tưởng, hành vi hoặc phong cách văn hóa trên Internet dưới góc nhìn hài hước. Đó có thể là một bức ảnh, một câu nói, một đoạn clip hay thậm chí chỉ là một âm thanh kỳ quặc. Khi một nội dung được mọi người đua nhau sao chép, biến tấu và truyền tay nhau từ tài khoản này sang tài khoản khác với tốc độ chóng mặt, đó là lúc một meme chính thức được khai sinh.
Nếu quay ngược thời gian về giai đoạn Internet sơ khai của những năm 2000, bạn sẽ thấy thế giới meme lúc bấy giờ tuy đơn giản nhưng lại là cả một vùng trời kỷ niệm. Đó là thời kỳ hoàng kim của các diễn đàn (forum), của 4chan hay Reddit. Giới trẻ thời đó chắc không thể nào quên những chiếc meme huyền thoại như chú mèo “Longcat”, gương mặt thánh troll “Trollface”, hay anh chàng “Forever Alone”. Định dạng lúc này cực kỳ thô sơ, chủ yếu là ảnh động (.gif) chất lượng thấp hoặc những nét vẽ đen trắng bằng công cụ Paint nhưng sức công phá tiếng cười thì không hề nhỏ.
Bước sang giai đoạn thứ hai, khi Facebook xuất hiện và chiếm lĩnh thế giới, meme đã thực sự bước ra khỏi thế giới của những “mọt sách công nghệ” để tiếp cận số đông đại chúng. Hẳn bạn vẫn còn nhớ những hội nhóm như “Hội những người thích chế ảnh” hay các fanpage lớn liên tục đăng tải công thức meme kinh điển: một hình ảnh biểu cảm của một nhân vật nổi tiếng kết hợp với dòng chữ (caption) màu trắng ở trên và dưới. Từ cậu bé thành công “Success Kid” cho đến chú chó Shiba “Doge” ngơ ngác, tất cả đều được Gen Y và Gen Z đời đầu sử dụng như một ngôn ngữ giao tiếp hằng ngày trên dòng thời gian.
Và hiện tại, chúng ta đang sống trong giai đoạn thứ ba – kỷ nguyên bùng nổ của TikTok. Lúc này, meme đã tiến hóa lên một tầm cao mới: dạng video ngắn. Không còn đứng yên một chỗ với những dòng chữ cố định, meme giờ đây biết đi, biết nói và biết nhảy. Chỉ với một đoạn âm thanh bắt tai dài 5 giây, hay một biểu cảm “vô tri” của một idol nào đó được cắt ra, thuật toán của TikTok sẽ biến nó thành một cơn sốt toàn cầu chỉ sau một đêm. Người người nhà nhà đua nhau dùng chung một đoạn nhạc, diễn chung một kịch bản, tạo nên một vũ trụ meme động cực kỳ nhộn nhịp.
Nhìn lại cả hành trình, chúng ta có thể dễ dàng nhận ra cách mà meme thay đổi theo thời gian. Chúng đang trở nên nhanh hơn, ngắn hơn và dễ viral hơn bao giờ hết. Nếu như ngày xưa, một meme có thể sống sót và được yêu thích trong vòng vài năm, thì ngày nay, tuổi thọ của một meme TikTok đôi khi chỉ kéo dài trong vài tuần, thậm chí vài ngày trước khi bị một trào lưu khác “đè bẹp”. Nội dung cũng ngày càng cô đọng, đôi khi vô tri đến mức chẳng cần một ý nghĩa sâu xa nào, chỉ cần một nhịp điệu kích thích thị giác và thính giác là đủ để khiến người xem bấm nút chia sẻ.
Vượt qua mọi định kiến cho rằng đây chỉ là những trò đùa nhảm nhí của giới trẻ, meme đã chứng minh mình là một ngôn ngữ mới, một phương thức biểu đạt cảm xúc độc bản của cư dân mạng. Nó xóa nhòa mọi khoảng cách địa lý, giúp một học sinh ở Việt Nam có thể bật cười sảng khoái trước một trò đùa của một TikToker tận bên Mỹ. Vì vậy, hãy cứ tiếp tục thả tim và chia sẻ những chiếc meme chất lượng cho bạn bè, bởi biết đâu ngày mai, chính bạn lại là người tạo ra “hệ tư tưởng” meme tiếp theo thì sao!